Η μελιτζάνα στην Ελλάδα | Πότε ήρθε;

Πότε ήρθε η μελιτζάνα στην Ελλάδα, πώς ήρθε και από που προέρχεται;

Γνωρίζετε την «άγνωστη» ιστορία της μελιτζάνας; Γνωρίζετε ότι μοιάζει με αυτή της ντομάτας; Ξέρετε από ποια χώρα ήρθε; Γνωρίζετε τι υποδοχή είχε από τους Ευρωπαίους; Γνωρίζετε πότε ήρθε στην Ευρώπη και το κυριότερο πότε ήρθε στην Ελλάδα; Σε αυτές τις ερωτήσεις θα προσπαθήσουμε να δώσουμε απάντηση στο παρακάτω άρθρο.

Μας συγχωρείτε για την εικόνα,
αλλά μιλάμε για μελιτζάνες.

Σε αυτό το άρθρο των greenklish books (και άρθρα) θα μιλήσουμε για τη μελιτζάνα, αυτό το καλοκαιρινό λαχανικό, που με το γυαλιστερό σκούρο δέρμα της αναδεικνύεται σε ένα από τα πιο όμορφα φυτά του κήπου, αλλά και από τα πιο νόστιμα της ελληνικής κουζίνας. Όπως και η ντομάτα, είναι πολυταξιδεμένο και κοσμοπολίτικο λαχανικό. Με ανάλογη, αλλά «αντίστροφη» θα λέγαμε ιστορία. Παρακάτω θα παρουσιάσουμε την επίσης ενδιαφέρουσα ιστορία της μελιτζάνας.

Τι είναι η μελιτζάνα

Η μελιτζάνα (Solanum melongena) ή το «Στρύχνο η μελιτζάνα» είναι ένα ποώδες φυτό (τη λέμε φυτό γιατί είναι και εκείνη φρούτο σαν την ντομάτα) που ο εδώδιμος καρπός της (το φρούτο δηλαδή. Τι σας έλεγα;) χρησιμοποιείται κυρίως για μαγείρεμα (Είναι και αυτή φρούτο που καταναλώνεται  σαν λαχανικό σαν την ντομάτα).

Το «μπραντ» της είναι το μώβ της χρώμα και η νοστιμιά της. Όσο για το χρώμα υπάρχουν και ποικιλίες με άλλα χρώματα, όσο αφορά τη νοστιμιά, αυτό είναι κάτι το αδιαπραγμάτευτο. Επίσης οι ποικιλίες της έχουν και διαφορετικά σχήματα. Καταναλώνεται με διάφορους τρόπους, όπως ψητή, τηγανιτή ή και σαν γλυκό του κουταλιού.

Από που προέρχεται το όνομα της

Το όνομα «μελιτζάνα» προέρχεται από την «παραλλαγή» του αραβικού ονόματος «bāḏinjān», από το χρώμα της. Στην Κύπρο λέγεται βαζάνι, στην Κάρπαθο βαντζάνα, ενώ η βυζαζαντινή προέλευση του ελληνικού της ονόματος πέρασε στα λατινικά σαν melongena. Στα ιταλικά το g έγινε z και ονομάστηκε melanzana. Στα αγγλικά λέγεται eggplant και στα γαλλικά aubergine.

Η μελιτζάνα για την βοτανική

Η μελιτζάνα είναι τροπικό πολυετές φυτό που ανήκει όπως και η ντομάτα στο γένος Solanum (Στρίχνο) και στην οικογένεια των Στριχνοειδών ή Σολανοειδών την οποία θα δείτε και σαν Σολανώδη. Είναι φυτό ευαίσθητο στο κρύο και προτιμά τα θερμότερα κλίματα.

Η μελιτζάνα περιέχει περίπου 30 θερμίδες σε 100 gr και νερό σε ποσοστό 90%. Περιέχει φυτικές ίνες, ασβέστιο, κάλιο, σίδηρο και βιταμίνες Α και Β. Επίσης η μελιτζάνα περιέχει μια ουσία που αν καταναλωθεί μπορεί να προκαλέσει στομαχικές διαταραχές. Αυτή η ουσία είναι η σολανίνη (εξού και το όνομα της). Η σολανίνη περιέχεται σε άγουρους ή πολύ ώριμους καρπούς.

Πότε ήρθε η μελιτζάνα στην Ευρώπη

Η μελιτζάνα ήρθε στην Ευρώπη από την Ανατολή (όπου είναι και η καταγωγή της) με τους Άραβες τον 8ο-13o αιώνα. Η μελιτζάνα κατάγεται από την Ινδία και την Κίνα και καλλιεργούταν από την αρχαιότητα. Στην Ελλάδα έφτασε τον 9o-11o αιώνα και έγινε βασικό συστατικό της ελληνικής κουζίνας, αλλά και της μεσογειακής διατροφής. Λόγω της πικρής γεύσης της, αρχικά χρησιμοποιήθηκε και ως καλλωπιστικό φυτό (σας θυμίζει κάτι αυτό;)

Από που προέρχεται η μελιτζάνα

Οι πρώτες μελιτζάνες ήταν πολύ μικρότερες από τις σημερινές και οι περιοχή που αναπτύσσονταν απλωνόταν από την Βόρεια Ινδία, τη Βόρεια Ταϋλάνδη και τη Νότια Κίνα. Η μελιτζάνα αναφέρεται σε σανσκριτικά κείμενα του 300 π.Χ. σαν «shakasreshta» που σημαίνει «εξαιρετικό λαχανικό» και χρησιμοποιούταν σαν τροφή, αλλά και σαν φάρμακο, προφανώς λόγω των φαινολών, όπως το χλωρογενικό οξύ που έχει αντιμικροβιακή και αντιιική δράση.

Στην Ινδία τη θεωρούσαν βασίλισσα των λαχανικών και στην Κίνα σε έγγραφο της που γράφτηκε κατά τη Δυναστεία των Τζιν (265-316 μ.Χ.) την κατατάσσουν σαν ασφαλή τροφή για τον αυτοκράτορα.

Πότε ήρθε η μελιτζάνα στην Ελλάδα

Προφανώς δεν υπήρχε στην αρχαία Ελλάδα και ούτε στην Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, αλλά  υπήρχε στην Περσία, όπου ο αλχημιστής Αλ Ραζί (865-925) δίνει οδηγίες για τη χρήση της. Από εκεί έφτασε με τους Άραβες στην Αφρική.

Τον 7ο και 8ο αιώνα έφτασε στην Μεσόγειο. Ο Ανδαλουσιανός Αβερρόης αναφέρει σε μια πραγματεία τον 11ο αιώνα, πως ήταν γνωστή στη Νότια Ισπανία. Από εκεί έφτασε αιώνες αργότερα και στην κουζίνα της Γαλλίας. Στην Ιταλία έφτασε τον 13ο ή 14ο αιώνα.Οι Ευρωπαίοι την αντιμετώπιζαν με αντικρουόμενα αισθήματα.  Από τη μία την απαγόρευαν και από την άλλη τη θεωρούσαν θρεπτική και φαρμακευτική.

 Στην Ελλάδα έφτασε από τον 9ο έως τον 11ο αιώνα. Γενικότερα η μελιτζάνα ήρθε στην Ευρώπη και από το Βυζάντιο (σαν περιοχή πιο κοντά στην Περσία), αλλά και στην Ισπανία με τους Άραβες. Έτσι διαδόθηκε από δύο «κέντρα». Η μελιτζάνα πιθανόν έφτασε στην Ισπανία και στο Βυζάντιο ανεξάρτητα ή μέσω εμπορίου. Στην Ελλάδα αναφέρεται επίσης πως ήρθε και τον 13ο, ακόμα και 15ο αιώνα από την Ισπανία. Αυτό γίνεται γιατί προφανώς η διάδοση της σε ορισμένες περιοχές έγινε δυο φορές, ειδικά αν λάβουμε υπόψη πως για μια περίοδο η μελιτζάνα δεν καταναλωνόταν. 

Καλλιεργήθηκε αρχικά σαν καλλωπιστικό;

Η πικρή της γεύση συνδέθηκε με την μελαγχολία και την επιθετικότητα και γι' αυτό ένας από τους χαρακτηρισμούς που της αποδόθηκαν είναι «μεγάλο αχλάδι με κακές ιδιότητες». Αυτή την εντύπωση δεν άλλαξε ούτε ο Λουδοβίκος ο ΙΔ' όταν την σέρβιρε σε βασιλικό δείπνο στους καλεσμένους του.

Η αποκατάσταση της φήμης της

Η φήμη της μελιτζάνας αποκαταστάθηκε εν μέρει από βοτανολόγους της Αναγέννησης, λόγω των αφροδισιακών ιδιοτήτων που της αναγνώρισαν. Τον 16ο αιώνα από mala insana, δηλαδή τρελό μήλο, έγινε και μήλο της αγάπης (poma amoris), όπως δηλαδή και η ντομάτα.

Η «Κολομβιανή ανταλλαγή»

Κατά την ανακάλυψη της Αμερικής και της ντομάτας, η μελιτζάνα ταξιδεύει προς τη νέα Ήπειρο με τους Ισπανούς και τους Πορτογάλους. Τον 19ο αιώνα και ενώ οι βοτανολόγοι συνηγορούσαν πως είναι διακοσμητική η μελιτζάνα έγινε και αυτή ένα κοσμοπολίτικο λαχανικό και καταναλώθηκε από όλες τις κουζίνες του κόσμου.

Εσείς τι λέτε; Γνωρίζατε την ιστορία της μελιτζάνας, που μοιάζει «αντίστροφη» από αυτή της ντομάτας;

Όπως και για την ομολογουμένως ενδιαφέρουσα ιστορία της ντομάτας, αντλήσαμε πληροφορίες από το διαδίκτυο. Βεβαία στην περίπτωση της ντομάτας το εγχείρημα να αποτυπώσεις εμπεριστατωμένα τη διαδρομή της ακόμα και στα στενά όρια της Νότιας Αμερικής (όπου διαδόθηκε η άγρια ντομάτα) γίνεται ένας μικρός άθλος, αφού δεν υπάρχουν επαρκείς γραπτές πηγές εκείνη την περίοδο, αφού η ντομάτα ήταν απλά ένα φυτό και δεν είχε τη σημερινή της διάδοση.

Στην περίπτωση της μελιτζάνας τα πράγματα είναι λίγο πιο απλά, αφού στις περιοχές καταγωγής της υπήρχε γραφή και στην Ευρώπη προφανώς καταγράφηκε πιο αποδοτικά η εμφάνισή της, αφού ήταν ένα φυτό που ήρθε από την ξηρά και δεν διέσχισε τον ωκεανό από μια νέα, συν τοις άλλης ήπειρο. Όπως και να έχει οι πηγές που αντλήσαμε τι πληροφορίες είναι από εδώ, από εδώ, από εδώ, από εδώ και από εδώ.