Τι είναι το άρθρο και πώς γράφεται; | Πώς γράφω ένα άρθρο - μέρος Α'

Τι είναι το άρθρο και πώς να γράψεις ένα «εύκολα».

Το να μάθεις γράφεις άρθρο είναι σαν να μαθαίνεις να παίζεις κιθάρα ή να ζωγραφίζεις. Βλέπεις κάποιον να το κάνει, επίσης γίνεται παρουσίαση του θεωρητικού μέρους και -αν είσαι τυχερός ή πολύ επίμονος- μαθαίνεις να το κάνεις και εσύ, διαφορετικά πας στην επόμενη ανάρτηση ή στο επόμενο βιβλίο...

Τι είναι το άρθρο και ποια είναι τα είδη των κειμένων

Αυτό το κείμενο θα έχει πρακτική δομή και δεν θα αναλύσει το τι είναι άρθρο αποκλειστικά με βάση την βιβλιογραφία. Εκτός από τα στοιχεία υπάρχουν και σκέψεις, που σε καμμία περίπτωση δεν έχουν ισχύ θεωρίας, που σημαίνει ότι μπορεί να γράψεις σαν και αυτά σε ένα διαγώνισμα, αλλά δεν είμαι σίγουρος κατά πόσο θα πάρεις βαθμό. Οπότε προορίζονται καθαρά για λόγους «κατανόησης» και αυτό σε εισαγωγικά, αφού το κείμενο δεν γράφεται από κάποιον ειδικό πάνω στο θέμα.

Γιατί γράφω ένα κείμενο;

Χονδρικά, γράφουμε ένα κείμενο για να αποτυπώσουμε κάτι με λέξεις. Ακούγεται αυτονόητο και απλό, αλλά δεν είναι. Γράφουμε κάτι με λέξεις, με ένα σύστημα (έκφρασης μέσω) λέξεων που είναι η γλώσσα και ένα σύνολο λέξεων που αποτυπώνονται με σύμβολα, που είναι η γραφή. Γράφουμε στη γλώσσα που ξέρουμε και που ξέρει και ο αναγνώστης. Διαφορετικές συνθήκες οδηγούν με απλά μαθηματικά σε καταστάσεις ροντέο. Εντάξει ακούγεται αστείο, αλλά πως αποτυπώνω τις σκέψεις μου;

Παραγωγή λόγου. Πώς φτιάχνω ένα κείμενο

Εδώ είναι που η γλώσσα, ή μάλλον καλύτερα η γραφή, μοιάζει όπως κάθε άλλη τέχνη, καλή ή απλά τέχνη. Το ότι γράφεις δεν σημαίνει ότι ξέρεις πως να αποτυπώσεις αυτά που σκέφτεσαι. Ξέρεις δηλαδή όταν ακολουθείς απλά τον τρόπο της σκέψης σου, δηλαδή γράφεις αυτά που σκέφτεσαι, όταν όμως χρειαστεί να οριοθετήσεις, ή καλύτερα τακτοποιήσεις τις σκέψεις σε ένα ρυθμό, εκεί το πράγμα αλλάζει. Δεν είναι σαν να ταλαντώνεις τις χορδές, δεν είναι σαν να κάνεις απλά πινελιές. Πρέπει να ξέρεις τι κάνεις.

Οπότε το να φτιάξεις απλά ένα κείμενο έχει να κάνει με την αποτύπωση μιας σκέψης, μιας εικόνας, μιας εμπειρίας κ.α. Όταν καλείσαι όμως να γράψεις ένα άρθρο, υπάρχουν κάποιοι «κανόνες». Ανάλογα με το είδος της πληροφορίας που θες να αποτυπώσεις θα πρέπει να ακολουθήσεις και διαφορετικό ρυθμό γραψίματος (στυλ που λέμε).

Τι είναι το άρθρο;

Το άρθρο όπως «λέει» και η λέξη είναι ένα είδος κειμένου με «αρθρωτή» δομή. Κολλάς κάποια κομματάκια κειμένου μαζί και μέσα από αυτή τη διαδικασία περνάς στον δέκτη, στον αναγνώστη το τι θέλεις να πεις. Γιατί θα ρωτήσεις: δεν γράφω απλά αυτά που θέλω να πω; Προφανώς όχι γιατί ο αναγνώστης πρέπει να μπορεί και να αποκωδικοποιήσει εύκολα και προπάντων γρήγορα το νόημα των λεγομένων σου, ή καλύτερα των «γραφομένων» σου. Ο αναγνώστης θα διαβάσει «ειδικά» το άρθρο σου μέσα π.χ. σε μια καφετέρια με πολύ κόσμο, μέσα σε ένα πλήθος άλλων κειμένων στο έντυπο που κρατάει στα χέρια του, ή απλά θα διαβάζει το άρθρο την ώρα που οδηγεί τη μηχανή του, πίνει τον καφέ του, πατάει φρένο, φτιάχνει τα μαλλιά του και κοιτά και το φανάρι (ψέματα, αλλά μάλλον πρέπει να συμβαίνει). Όταν γράφεις ένα δοκίμιο, τα πράγματα αλλάζουν, αλλά στο άρθρο πρέπει να είσαι συγκεκριμένος και απλός, αν και μπορείς να γίνεις και πιο αναλυτικός.

Το άρθρο λοιπόν είναι αυτό που λέμε σε άπταιστα ελληνικά ένα «κολλάζ» μιας πληροφορίας. Το κείμενο που γράφεις μπορεί να έχει σκοπό να ενημερώσει (ειδησεογραφικό άρθρο) δηλαδή απλά να περάσει την πληροφορία, να πει μια γνώμη σε κάτι επίκαιρο (άρθρο γνώμης), να πει τη γνώμη σε κάτι πιο διαχρονικό (δοκίμιο), ή να πει τη γνώμη σαν ειδικός σε κάτι επίκαιρο (επιφυλλίδα). Από εκεί και πέρα υπάρχουν και άλλα είδη κειμένων, όπως περιγραφή, περίληψη, έκθεση ιδεών κ.λπ.

Είδη άρθρων και ανάρτηση

Έτσι λοιπό ένα άρθρο μπορεί να είναι «δημοσιογραφικό», να είναι μια είδηση, που γράφεται με ένα «Α» τρόπο, να είναι γνώμης που γράφεται με έναν άλλο τρόπο, ή να είναι ανάρτηση σε ένα σάητ, που χρειάζεται ένα διαφορετικό τρόπο που δεν υπήρχε παλιότερα. Έτσι όταν κάποιος προσπαθεί να γράψει ένα άρθρο γνώμης, το οποίο θα αναρτήσει σε ένα σάητ, θα βρει δύο είδη κειμένων τουλάχιστον όσο αφορά την βιβλιογραφία και όχι τα άρθρα στο διαδίκτυο. Ή θα το γράψει σαν είδηση (Ποιος-που-πότε-πώς και γιατί), είτε θα το γράψει σαν άρθρο γνώμης για περιοδικό. Στην πραγματικότητα όμως στο διαδίκτυο ο αναγνώστης διαβάζει περιοδικό με τρόπο εφημερίδας που είναι κρεμασμένη στο περίπτερο. Η ανάρτηση (το post) πρέπει πρώτα να τραβήξει την προσοχή και μετά να δώσει τη γνώμη του συντάκτη. Εκτός βέβαια αν το σαητ είναι πολύ γνωστό και ο αναγνώστης έχει άλλη συμπεριφορά. Αλλά πόσοι όσοι ενημερώνονται από αυτό το άρθρο σαν και αυτό εδώ, θα γράψουν για τους New York Times;

Τα άρθρα μεταξύ τους έχουν διαφορά. Λέμε άρθρα εννοώντας την είδηση και τη γνώμη. Το άρθρο είδησης είναι μικρό (οι εφημερίδες δεν έχουν απεριόριστο χώρο και το άρθρο έχει σκοπό να πληροφορήσει όχι να αναλύσει), με επίσημο ύφος, μπορεί να έχει διάφορα είδη επικαιρότητας (πολιτικό, κοινωνικό, κοσμικό) και εννοείται πως δεν είναι λογοτεχνικό είδος. Αυτό που παίζει ρόλο είναι η σαφήνεια και η απλότητα (Είπαμε πώς ο αναγνώστης διαβάζει την επικαιρότητα και πώς τη γνώμη). Από την άλλη το άρθρο γνώμης είναι το ακριβώς αντίθετο!

Το ειδησεογραφικό άρθρο είναι μικρό σε έκταση και επίσημο. Αναφέρεται και αφορά την επικαιρότητα και δεν είναι λογοτεχνικό είδος. Είναι ένα μικρό χρηστικό κείμενο που έχει σκοπό να ενημερώσει. Η δομή του είναι η δομή του ανεστραμμένου τριγώνου, όπως λέγεται στην βιβλιογραφία. Ο τίτλος περιγράφει απόλυτα το κείμενο, στην εισαγωγή περιγράφεται όλη η ουσία με τη δομή ποιος - που - πότε και μετά το κυρίως θέμα αναλύει πολύ πιο χαλαρά την είδηση, με το σκεπτικό ότι για να συνεχίσει το διάβασμα ο αναγνώστης τον ενδιαφέρει το θέμα.

Στον αντίποδα αυτής της δομής βρίσκεται το άρθρο σαν πληροφορία ή γνώμη. Σε αυτό η δομή έχει μορφή τριγώνου ή ρόμβου. Με τον τίτλο να ενημερώνει, χωρίς να αποκαλύπτει ή να μοιάζει με τίτλο εφημερίδας. Έπειτα στην εισαγωγή γίνεται μια γενική παρουσίαση του θέματος με κάποιο σχετικό συλλογισμό και στο κυρίως θέμα αποτυπώνονται οι πληροφορίες. Άλλωστε ο αναγνώστης του άρθρου έχει σαν σκοπό να πληροφορηθεί για ένα θέμα που ήδη τον ενδιαφέρει, ή θέλει να διαβάσει τη γνώμη του συντάκτη. Άρα έχει ένα μεγάλο βαθμό εμπλοκής και δέσμευσης με το κείμενο.

Μεταξύ των δύο αυτών κειμένων, υπάρχει και κάποιο που είναι θα λέγαμε υβρίδιο. Αυτό το κείμενο είναι η ανάρτηση ή το post. Σε αυτή την περίπτωση μιλάμε για μία μίξη άρθρου και είδησης. Η ανάρτηση μοιάζει με την επιφυλλίδα, αλλά η ανάρτηση μπορεί να γραφτεί και από κάποιον που δεν είναι ειδικός σε ένα θέμα. Θα μπορούσαμε να πούμε πως η ανάρτηση καλύπτει όλα τα «έντυπα» γραπτά είδη του λόγου. Η ανάρτηση πρέπει να είναι επίκαιρη ή να ασχολείται με την επικαιρότητα. Επίσης θα πρέπει να δώσει άμεσα στον αναγνώστη το περιεχόμενο και να έχει ένα πολύ ενδιαφέρον τίτλο. Ειδικά, αν αναλογιστούμε πως ο αναγνώστης δεν αφιερώνει πολύ χρόνο για να αποφασίσει τι θα του ικανοποιήσει την ανάγκη για ενημέρωση ή γνώσεις. Ο τίτλος πρέπει να είναι κατατοπιστικότατος και ελκυστικός.

Άλλη μια κατηγορία άρθρων είναι τα άρθρα: «Πώς να...». Αυτό το είδος των κειμένων είναι πολύ διαδεδομένο γιατί δίνει λύσει σε κάποιο πρόβλημα. Επίσης έχει μια κάπως ιδιαίτερη δομή σε σχέση με τα παραπάνω κείμενα.

Γιατί αποτυγχάνουν τα περισσότερα μάθε πως να γράφεις ένα άρθρο.

Η συγγραφή ενός άρθρου ή τελοσπάντων (μία ή δύο λέξεις;) ενός κειμένου το οποίο θα αναρτηθεί είναι μια σχετικά απλή, αλλά όχι και εύκολη υπόθεση. Το γράψιμο, η συγγραφή είναι μία πολύ «προσωποποιημένη» διαδικασία για τον καθένα. Ο καθένας γράφει με το δικό του προσωπικό στυλ, ή ρυθμό και αυτό πρέπει να είναι και το νόημα. Να γράφει ο καθένας με τον τρόπο του. Βέβαια ένα κείμενο με πιο επίσημο ύφος δεν μπορεί να έχει σε μεγάλο βαθμό το προσωπικό ύφος του καθενός. Εκεί υπάρχουν κανόνες που πρέπει σε γενικές γραμμές να τηρηθούν, ειδικά από κάποιον που δεν έχει μεγάλη εμπειρία.

Τι γίνεται με το πραγματικό γράψιμο.

Το κομμάτι του γραψίματος είναι μια διαδικασία που έχει μια δομή. Αυτή η δομή είναι η: Τίτλος, εισαγωγή, περιεχόμενο και σύνοψη. Εκεί κοντά στον τίτλο μπαίνει και μια σχετική εικόνα που περιγράφει και αυτή με τη σειρά της το περιεχόμενο. Η εκμάθηση της συγγραφής ενός άρθρου μπορεί από την άλλη να γίνει μια εξαιρετικά πολύπλοκη διαδικασία. Δεν είναι και το πιο εύκολο πράγμα στον κόσμο να οργανώσεις και να καταγράψεις με τις σωστές λέξεις ένα κείμενο. Συνήθως χρειάζεται κάποια εμπειρία και «διάβασμα» άλλων άρθρων, δοκιμίων κλπ. για να καταφέρει κάποιος να χτίσει το προσωπικό του στυλ. Αυτή η διαδεδομένη τακτική, από την άλλη, μπορεί να αποθαρρύνει έναν επίδοξο αρθρογράφο, αφού δεν μπορεί κάποιος που ξεκίνησε να γράφει άρθρα να συγκριθεί με τον Ευάγγελο Παπανούτσο και φυσικά ούτε ξέρει τον τρόπο να μιμηθεί ένα τρόπο γραφής.

Τι συμβαίνει στην πραγματικότητα

Η συγγραφή ενός άρθρου, ειδικά όταν δεν έχει γίνει μια αποτελεσματική έρευνα στο περιεχόμενο που θα αποτυπώσουμε, μπορεί να μοιάζει με την ένδειξη «έναρξη» σε ένα βιντεοπαιχνίδι. Απλά πατάμε κουμπιά και κατευθύνουμε τον μοχλό στην πλευρά που θέλουμε να πάμε. Δεν έχουμε κάποιο σχέδιο, ούτε γνωρίζουμε ακριβώς τους συνδυασμούς. Σε αυτή την αντιμετώπιση υπάρχει βιασύνη και προσπάθεια να έχει το άρθρο τα βασικά συστατικά που απαιτούνται και τον αριθμό λέξεων που χρειάζεται.

Τι μπορεί να γίνει σε αυτή την περίπτωση; Το να διαβάζουμε τη θεωρία της δομής ενός άρθρου ή μιας παραγράφου, ή ακόμα και μιας πρότασης την ώρα που γράφουμε το άρθρο δεν έχει κάποιο συγκεκριμένο νόημα. Ένας αποτελεσματικός τρόπος που θα μπορούσαμε να ακολουθήσουμε πριν καταφύγουμε στο copy-paste ή στην βοήθεια ενός προγράμματος μηχανικής συγγραφής είναι ο εξής: Εμπνεόμαστε από μία παράγραφο ενός άρθρου και με κάποιες αλλαγές γράφουμε τη δική μας παράγραφο. Αυτός ο τρόπος είναι περισσότερο αποδοτικός όταν προσπαθούμε να καταλάβουμε και το πως έγραψε την παράγραφο του ο συντάκτης. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να γίνει περισσότερο αξιοποιήσιμο και το να διαβάσουμε κάποιο άρθρο ή δοκίμιο αναγνωρισμένων δοκιμιογράφων.

Περισσότερα άρθρα για το πώς γράφεται ένα άρθρο εδώ.