Πόσες θερμίδες περιέχει η λέξη ντομάτα;
Η λέξη «ντομάτα» περιέχει «θερμίδες»;
Πόσες θερμίδες περιέχουν οι λέξεις; Είναι διαιτητικές ή διαίτης; Τι μάρκετινγκ χρησιμοποιούν; Γράφουν «0%» πάνω τους, ή «πλήρες» και «light»; Πότε μια λέξη είναι «πλήρης» και πότε light; Η λέξη για τη «λέξη» ετυμολογικά αναφέρεται στην πρωτοινδοευρωπαϊκή ρίζα «*leǵ» που σημαίνει συλλέγω, συγκεντρώνω, λέγω και την αρχαία ελληνική λέξη «λέξις» (λεγ-σις) που προέρχεται από το λέγω (μιλώ) και το επίθημα -σις (πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-tis) που δηλώνει ενέργεια. Στα νέα ελληνικά η λέξη είναι η ελάχιστη μονάδα του λόγου, η οποία βγάζει κάποιο νόημα.
 |
| Η λέξη ντομάτα περιέχει θερμίδες; |
Πόσες θερμίδες έχουν οι λέξεις
Διαχρονικό δάνειο λοιπόν της νέας ελληνικής η λέξη «λέξη» και συνδέεται και με το νόημα. Από την άλλη η λέξη ντομάτα πόσες θερμίδες έχει; Είναι παχυντική όταν τη λέμε και την καταναλώνουμε, χρησιμοποιούμε λεκτικά; Τα LLM ισχυρίζονται πως οι λέξεις δεν περιέχουν καμία θερμίδα, αφού είναι αφηρημένες έννοιες, ήχοι, ή σύμβολα και όχι φυσική τροφή. Όμως δεν έχουν και οι λέξεις κάποιο βάρος και νόημα και ειδικά μια λέξη σαν την τομάτα;
Ποιος φτιάχνει τις λέξεις
Λέγοντας τομάτα τι νόημα καταναλώνουμε; Ποιος ετυμολογικά αποφάσισε τη λέξη αυτή και γενικότερα πως αποφασίζεται μια νέα λέξη; Έχει να κάνει με την πρώτη χρήση της: προφορική ή οπτική; Έχει να κάνει με κάποιο ειδικό βάρος ή με κάποια ιδιαίτερη κατάσταση γνώμη ή αντίληψη σχετικά με το αντικείμενο, την ιδέα, ή την αφηρημένη έννοια;
Οι θερμίδες της τομάτας
Η τομάτα στα ελληνικά ίσως έχει να κάνει με μια ιδιαιτερότητα της ελληνικής γλώσσας ή ιδιοσυγκρασίας. Η λέξη «τομάτα» που προέρχεται από την ισπανική λέξη για την ντομάτα, ίσως και να είναι λόγιο λεκτικό δημιούργημα ελληνοποιόντας την ισπανική κατάληξη του tomate σε -α. Από την άλλη θα μπορούσε να είναι προφορικό δάνειο; Έχει αυτή την διαδικασία η ελληνική έκφραση; Διαβάζουμε πρώτα μια νέα λέξη ή τη λέμε; Έχει να κάνει με το χρήστη; Έχει να κάνει με τη συγκυρία; Έχει να κάνει με τη λέξη και την προέλευση της; Είμαστε ακουστικός ή οπτικός λαός, ως προς τη γλώσσα;
Ιστορία πίσω από μια λέξη
Η «τομάτα» είναι «οπτική», χορταίνει εκτός από τις αισθήσεις σαν καρπός και δεύτερη φορά τα μάτια σαν λέξη. Διαβάζοντας την περνά μπροστά από τον αναγνώστη οι Ισπανοί και η κατάκτηση της Κεντρικής Αμερικής, Ο Πέτρο Μαθιόλι και η παρατήρηση της πρώτης για τη βοτανική τουλάχιστον τομάτας, σαν χρυσό μήλο, το λυκοπέρσικο και οι φοβίες περί δηλητηρίασης και τέλος η εξακρίβωση μέσα από το δάνειο πως πρώτοι οι Ισπανοί την είδαν, πρώτοι εκείνοι την ονόμασαν στα «ευρωπαϊκά» και μάλλον η λέξη ανήκει σε αυτούς. Μπορεί και γι' αυτό να επιμένουμε ακόμα στο τομάτα και όχι στο λυκοπέρσικο ή λυκοροδάκινο, όπως θα μπορούσε να είναι το «ελληνικό» όνομα της τομάτας.
Η λαϊκή χρήση μιας λέξης
Η τομάτα σαν λέξη μεταλλάχτηκε μέσα στα γραμματικά πρότυπα πάντα, έγινε δημοτική, έγινε ν-τομάτα, αλλά δεν ξέφυγε από τις νόρμες που ίσως ορίζουν την προφορική χρήση της γλώσσας από χρήστες που δεν χρειάζεται να δεσμεύονται από γλωσσολογικούς κανόνες όταν ακούνε και αποτυπώνουν. Ντομάτα λοιπόν στην δημοτική-λαϊκή και μάλιστα με γραμματική αιτία.
Η ντομάτα (και σαν λέξη) δεν παχαίνει;
Η ντομάτα δεν παχαίνει, αν μην τι άλλο αδυνατίζει, αφού χορταίνει πιο εύκολα και ενυδατώνει με το γεμάτο σε νερό καρπό της. Νερό αλλαγμένο από τυχόν φυσικούς ρύπους, όπως το πόσιμο νερό και ευκολότερα αφομοιώσιμο(;). Η ντομάτα όμως και σαν λέξη δεν παχαίνει, αλλά χορταίνει. Δεν παχαίνει γιατί δεν περιέχει επεξεργασμένα υλικά και χορταίνει γιατί ακολουθεί τη λεκτική ρυμοτομία της ελληνικής γλώσσας και έκφρασης. Μέσα από κάτι το τόσο απλό και κοινό περνά μια ολόκληρη διαδικασία, ένα μικρό σύμπαν ιστορικό και σημειολογικό.
Πώς φτιάχνουν λέξεις οι γλώσσες της Ευρώπης;
Ίσως τελικά αυτή είναι και η ουσία της ντομάτας για εμάς, όπως και για όλες τις γλώσσες (των χωρών) που την υποδέχθηκαν. Αποκαλύπτουν κάτι για τους λαούς τους. Οι Ισπανοί άκουσαν ανέλυσαν και αποτύπωσαν με την φόρα της ιστορίας, οι Ιταλοί μίλησαν γι' αυτήν ποιητικά, άλλοι την φοβήθηκαν, την είπαν παραδίσειο μήλο, μήλο του έρωτα ή ροδάκινο που τρώνε οι λύκοι. Εμείς; Τι σημαίνει για τον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα και τα αποτυπώνουμε λεκτικά η ντομάτα; Ποιο είναι το γλωσσικό μας μοντέλο; Ή το πολιτιστικό μας μοντέλο; Παρεμπιπτόντως τι είναι η λέξη μοντέλο (και τι σημαίνει);
Συμπέρασμα. Έχουν τελικά θερμίδες οι λέξεις;
Οι λέξεις κρύβουν ιστορία, κρύβουν συνήθειες ενός λαού, ίσως κρύβουν (και αποκαλύπτουν) τον τρόπο που βλέπει τα πράγματα, δείχνουν πως ακούει, πώς βλέπει, πώς διαβάζει, πως αποτυπώνει, πώς αποφασίσει για μια λέξη, πως συλλογικά τηρεί αυτή την απόφαση, πως αλλάζει, διαμορφώνει και κάνει update όπως λέγεται στον κόσμο την πληροφορικής μια λέξη. Πώς την επικαιροποιεί ή ενεημερώνει με τρόπους που έχουν να κάνουν και με τον τρόπο δημιουργίας της ίδιας λέξης.
Οι λέξεις έχουν θερμίδες, έχουν νόημα, άλλες φορές ευφραίνουν, άλλες χορταίνουν και άλλες παχαίνουν. Η τομάτα χορταίνει, ευφραίνει με ηχηροποίηση και δεν παχαίνει. Είναι θα έλεγε κανείς βιολογικής καλλιέργειας λέξη.
Σχόλια