Η «μικρή» και ενδιαφέρουσα ιστορία της ντομάτας!

Ποια είναι η ιστορία της ντομάτας;

Τι είναι αυτό που κάνει την ιστορία ενός λαχανικού τόσο διαφορετική και ενδιαφέρουσα; Το ίδιο το λαχανικό; Τα ιστορικά γεγονότα που ακολούθησε για να περάσει από τη μια άκρη του Ατλαντικού στην άλλη; Τα ιστορικά γεγονότα που δημιούργησε; Γιατί τα «έτερα» τροπικά σολανοειδή (πατάτα και πιπεριά) δεν διέγραψαν την ίδια ιστορική πορεία; Τι τρέχει με την ντομάτα;

Αυτές οι ερωτήσεις μου δημιουργήθηκαν καθώς ξεκίνησα να γράφω το άρθρο και σκέφτηκα μια δυο πρόχειρες απαντήσεις. 1.Η ντομάτα τρώγεται ωμή σε αντίθεση με την πατάτα. 2.Η ντομάτα μαγειρεύεται. 3.Γίνεται πιο εύκολα σάλτσα σε αντίθεση με την πιπεριά και 4.Η ντομάτα είναι κόκκινη... Πράγμα που σημαίνει πως κερδίζει σε μάρκετινγκ και περιέχει και πολύ λυκοπένιο. Για να μην πω για τη γεύση.

Ποια είναι η ενδιαφέρουσα ιστορία της ντομάτας;

Ποια είναι η προέλευση της ντομάτας;

Η ντομάτα πέρα από εισαγωγές, ξεκίνησε την καριέρα της σαν ζιζάνιο στις Άνδεις, έφτασε στο Μεξικό με διάφορους τρόπους, αλλά το κυριότερο διαφορετική, οι Αζτέκοι την καλλιέργησαν, επέστρεψε στο Περού σαν γνώριμο είδος, οι Αζτέκοι την βελτίωσαν και την έκαναν την ντομάτα που ξέρουμε και σήμερα. Η ντομάτα πλέον άνηκε σε άλλο είδος. Αυτά όσο αφορά την τροπική Αμερική.

Πότε ήρθε η ντομάτα στην Ευρώπη

Στις αρχές του 16ου αιώνα ο Κορτές έφτασε στο Μεξικό και εν μέσω ιστορικών γεγονότων πιθανότατα έστειλε και τη ντομάτα στην Ισπανία, ενδεχομένως κοντά στο 1520, η ντομάτα αυτή ήταν μεγάλη και κόκκινη. Το 1544 ο βοτανολόγος Πέτρο Μαθιόλι στη Νάπολη κατέγραφε μια κιτρινωπή ή «κροκί» μικρή ντομάτα που έμοιαζε με μήλο. Την ονόμασε χρυσό μήλο.

Πώς «απαγορεύτηκε» η ντομάτα

Οι πρώιμοι καταναλωτές ενθουσιάστηκαν με την ντομάτα και άρχισαν να την καταναλώνουν σαν εξωτικό και εξεζητημένο έδεσμα. Αστοχίες στα μαγειρικά σκεύη και τα οξέα της ντομάτας προκάλεσαν πολλές δηλητηριάσεις. Η ντομάτα είχε δεχθεί την πρώτη «κροκί» (ούτε κίτρινη, ούτε κόκκινη, κάτι ανάμεσα) κάρτα. Αστοχίες και παραλείψεις στη βιβλιογραφία ανακήρυξαν την ντομάτα σαν καρπό δηλητηριώδη και από τότε επίσημα σταμάτησε να καταναλώνεται. Βέβαια αυτό δεν το ήξερε η ντομάτα. Τα οικολογικά σκεύη Ναπολιτάνων εργατών απογείωσαν το αναγκαστικά φτηνό λαχανικό, «επανεφευρίσκοντας» την πίτσα.

Πότε έγινε η ντομάτα επίσημα βρώσιμη;

Η ντομάτα ήδη είχε φτάσει και στην Αμερική, αυτή τη φορά στις ΗΠΑ, όπου μια πιο προσεκτική ματιά στη βοτανική έλυσε το μυστήριο. Ο συνταγματάρχης Τζόνσον κατανάλωσε σε κοινή θέα ένα καλάθι ντομάτες. Η ντομάτα ήταν και επισήμως «esculentum». Ανάμεσα σε αυτό το διάστημα μέχρι την απελευθέρωση της Ελλάδας η ντομάτα αντίκρισε και τον αττικό ουρανό και ήλιο (και προφανώς και ακρόπολη). Αφότου ο πρώτος κυβερνήτης έφερε την πατάτα στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος, αργότερα και μετά από κάποιες μικρότερες καλλιέργειες στη Σύρο, η ντομάτα ξεκίνησε να καλλιεργείται κανονικά και στην Ελλάδα.

Οι ασάφειες στην ιστορική «έρευνα»

Η ίδια ιστορία μπορεί να ειπωθεί με σημαντικές αλλαγές. 1.Ο Κολόμβος ήρθε σε επαφή νωρίτερα με το λαχανικό και (όχι τόσο πιθανό) και το έστειλε στην Ισπανία. 2.Η ντομάτα που κατέγραψε ο Μαθιόλι είχε προέλευση από το Περού. Η ντομάτα βέβαια στην Ελλάδα υπήρχε πριν το 1818 και εννοείται πως δεν την έφερε τότε ο Όθων, αφού ήταν μόλις 3 ετών που ακόμα και προσωπικούς Βαυαρούς μάγειρες να είχε η Ελλάδα έγινε ανεξάρτητη κάποια χρόνια αργότερα.

Τώρα, γιατί «ερωτόμηλο»;

Η άφιξη του φυτού στην Γαλλία έγινε για ακόμα μια φορά «εν μέσω νεφών». Η ντομάτα είχε ήδη το δηλητηριώδες προσωνύμιο. Οι Γάλλοι ή την υποδέχθησαν σαν κάτι το αφροδισιακό, είτε υπήρξε θέμα στην διάδοση της λέξης σαν προφορικό δάνειο. Έτσι την ονόμασαν pomme d' amour, το «μήλο του έρωτα» ή «ερωτόμηλο» σε απόλυτη αρμονία με το «χρυσόμηλο» -pomo d' oro- (βλέπετε πόσο μοιάζουν οι λέξεις; Λέγεται πως η λέξη «pomo d' oro», ίσως προέρχεται από την λέξη «poma de moros», δηλαδή «το μήλο των Μαυριτανών» και από εκεί σαν παράφραση έγινε «d' moros» στα ιταλικά ή «d' amoris» στα γαλλικά. Δείτε εδώ: pomme d' amour). Η λέξη ερωτόμηλο έφτασε και στην Βρετανία σαν «love apple», αλλά δεν επικράτησε. Ωστόσο στη Γαλλία τα μήλα με επικάλυψη καραμέλας λέγονται και αυτά «pomme d' amour». Δείτε το άρθρο: Θα θέλατε ένα ερωτόμηλο;

Η παρεξήγηση γύρω από τη ντομάτα

Η ντομάτα μαζί με την πατάτα είναι τα πιο γνωστά «λαχανικά» που ανήκουν στην βοτανική οικογένεια των σολανοειδών. Τα σολανοειδή έχουν ακόμα ένα κοινό εκτός του ότι είναι πολύ «παρεξηγημένα» φυτά. Περιέχουν αλκαλοειδή και γενικότερα ουσίες για την φυσική άμυνα τους. Άλλα περισσότερο και άλλα λιγότερο.Επίσης μιλάμε για φυτά τα οποία η προέλευση τους είναι από την αμερικανική ήπειρο και κυρίως από τις τροπικές περιοχές της.

Η πατάτα είχε και αυτή παρόμοια υποδοχή με την ντομάτα, αφού το ότι ήταν «ρίζα» ήταν ένας λόγος για να μην έχει θετική αντιμετώπιση. Από την άλλη η ντομάτα έμοιαζε με άλλα γνωστά είδη των σολανωδών στην Ευρώπη, όπως η μπελαντόνα και η μελιτζάνα, όπου το ένα είναι δηλητηριώδες και το άλλο προκαλούσε στομαχικά προβλήματα. Η ντομάτα πλέον καταναλώνεται άφοβα, αλλά υπάρχουν ακόμα κάποιοι φόβοι για το αν προκαλεί προβλήματα, δείτε το σχετικό άρθρο των greenklish books, Ντομάτα. Εξακολουθεί να είναι μια herba «non grata»;.

Συνοψίζοντας

Η ντομάτα από τροπικό άγριο φυτό των Άνδεων έγινε καλλιεργήσιμο είδος στο Μεξικό και έπειτα βασικό συστατικό της μεσογειακής διατροφής. Αρχικά θεωρήθηκε δηλητηριώδης μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα, όπου αποκαταστάθηκε η φήμη της και άρχισε να καλλιεργείται σε όλο τον κόσμο (το μόνο σημείο που δεν καλλιεργείται η ντομάτα είναι η Ανταρκτική). Την ιστορία της με τις όποιες ασάφειες την χαρακτηρίζουν, συνοδεύει η ιστορία της «ντομάτας» σαν λέξη που είναι και αυτή σημαντική και ενδιαφέρουσα και σαφώς και αυτή με κάποιες ασάφειες.

Εσείς τι λέτε; Γνωρίζατε την ιστορία της ντομάτας; Επίσης γνωρίζετε πως εκτός από κόκκινη, με γλυκιά γεύση είναι και απίστευτα ωφέλιμη; Δείτε το link πιο πάνω (Ντομάτα. Εξακολουθεί να είναι μια herba «non grata»;).

Δείτε και εδώ. Όσο για την ιστορία της ντομάτας «αλλιώς» -δηλαδή «κανονικότερα»- εδώ. Τι είναι τα σολανώδη: Είναι η βοτανική οικογένεια της ντομάτας. Για να δείτε περισσότερα για τα σολανώδη κάντε κλικ εδώ.

Τι είναι το λυκοπένιο; Δείτε εδώ: Τι είναι το λυκοπένιο και πόσο περιέχουν οι τομάτες;