«Πληρεί» ή «πληροί» τις προϋποθέσεις; | Ποιο είναι το σωστό; | Επεισόδιο 2

Το ρήμα «πληρεί», «πληροί» τις προϋποθέσεις; Πώς γράφεται σωστά;

Στέκεστε λίγο πριν γράψετε τη λέξη «πληρεί»; Σκέφτεστε μήπως γράφεται «πληροί», αλλά δεν είστε σίγουροι, ντρέπεστε να ρωτήσετε και ψάχνετε σε κάποιο λήμμα του διαδικτύου; Δεν χρειάζεται ούτε να ντρέπεστε ούτε να αμφιβάλλετε, αφού είναι κάτι το σχετικά συνηθισμένο στον γραπτό λόγο και μπορεί να το δείτε ακόμα και σε κάποιο πιο επίσημο έγγραφο... Αυτό οφείλεται στο ότι το «πληρεί» φαίνεται πιο οικείο στο μάτι, αλλά είναι ουσιαστικά λάθος.

Πληρεί ή πληροί τις προϋποθέσεις;

Γιατί «πληροί»; Τα συνηρημένα ρήματα

Αυτό συμβαίνει επειδή το «πληρώ» σαν ρήμα, ανήκει σε μία μικρή κατηγορία ρημάτων της νέας ελληνικής που έχουν έχουν μείνει ίδια και συνεχίζουν να χρησιμοποιούν το κλιτικό σύστημα από τα αρχαία ελληνικά. Αυτά είναι τα συνηρημένα ρήματα σε «-όω». Μερικά από τα οποία είναι τα εξής: πληρώ, διαβιώ, αξιώ, βεβαιώ. Και εννοείται και τα σύνθετα όπως: απαξιώ, διαβεβαιώ κλπ. Αντίθετα δεν υπάρχει σύγχυση σε ρήματα της που έχουν υποστεί αλλαγές και έχουν ενσωματωθεί στη κλίση των νέων ελληνικών, όπως το δηλόω-ῶ που έχει μετατραπεί σε «δηλώνω».

Βλέπουμε πως αυτά τα ρήματα (όπως το πληρώ), ενώ χρησιμοποιούνται χωρίς να υπάρχει κανένα πρόβλημα στην νέα ελληνική, διατηρούν περισσότερο από άλλα εσωτερικά γλωσσικά δάνεια την αρχική τους μορφή από τα αρχαία ελληνικά και αυτό γίνεται εμφανές όταν κλιθούν.

Στην ουσία έχουν διατηρήσει την κατάληξη τους, αφού δεν έχουν υποστεί σημαντικές αλλαγές ώστε να ενταχθούν στη νεοελληνική κλίση. Παρακάτω θα δούμε πως κλίνεται, τι σημαίνει και ποια είναι η ετυμολογία του ρήματος «πληρώ».

Πώς κλίνεται σωστά το πληρώ;

Εδώ θα δούμε πώς κλίνεται το συνηρημένο ρήμα «πληρώ». Με έντονη γραφή δείχνουμε σε ποια σημεία εμφανίζει τις «ιδιομορφίες» του.

(Εγώ) πληρώ (-ῶ)
(Εσύ) πληροίς (πληρόεις- οῖς)
(Αυτός/αυτή/αυτό) πληροί (-οῖ)
(Εμείς) πληρούμε (ή πληρούμεν (λόγιος τύπος), πληρόομεν -οῦμεν)
(Εσείς) πληροίτε (πληρούτε, πληρόετε - οῦτε)
(Αυτοί/αυτές/αυτά) πληρούν (πληρόουσι(ν) - οῦσι(ν))

Όπως είδατε δεν εμφανίζεται πουθενά η κατάληξη «-εί». Θα λέγαμε πως η μορφή «πληρεί» εμφανίζεται εσφαλμένα όταν βάζουμε τα συνηρημένα ρήματα στην εξίσωση των πιο οικείων ρημάτων με κατάληξη -εί. Δίνει βέβαια αποτέλεσμα, αλλά δεν μπορεί να σταθεί γραμματικά. Άρα το «πληροί» είναι το σωστό. Το ίδιο ισχύει και για όλα τα ρήματα αυτής της κατηγορίας.

Τι σημαίνει η λέξη «πληρώ»;

Το «πληρώ» είναι διαχρονικό δάνειο από την αρχαία ελληνική λέξη πληρῶ και είναι συνηρημένος τύπος από το ρήμα «πληρόω». Από εκεί και το «πλήρης». Προέρχεται από την «ινδοευρωπαϊκή» ρίζα pleh. 

Το πληρώ σημαίνει εκπληρώνω, ανταποκρίνομαι. Λέξεις με το πληρώ: εκπληρώ, πλήρωμα, πλήρωση, πληρωτέος, πληρωτής.

Η κλίση

Οι καταλήξεις διατηρούνται από την αρχαία κλίση του «-όω» με συναίρεση σε -ῶ, -οῖς, -οῖ και στα νέα ελληνικά: -ώ -οίς, -οί, -ούμε, -οίτε, -ούν. Οι μετοχές ενεστώτα είναι: πληρών, πληρούσα, πληρούν και η  παθητική φωνή: -ούμαι, -ούσαι, -ούται, -ούμεθα, -ούσθε, -ούνται. Η μετοχή παρακειμένου: πληρούμενος. 

Τα φωνηεντόληκτα

Τα ρήματα που λήγουν σε φωνήεν στα αρχαία ελληνικά και έχουν χρονικό χαρακτήρα σε α,ε,ο (για παράδειγμα -άω, -έω,- όω) συναιρούν το φωνήεν αυτό στον ενεστώτα και τον παρατατικό με το φωνήεν που ακολουθεί (δηλαδή σε -ώ, όπως «πληρώ», από το «πληρόω») και λέγονται συνηρημένα ή περισπώμενα, γιατί αυτός ο τύπος στο α’ πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα παίρνει περισπωμένη πληρῶ (το έκανα αντιγραφή-επικόλληση, δεν μπορούσα να βρω με τίποτα την περισπωμένη, στο πληκτρολόγιο, την είχα βρει , αλλά δεν θυμάμαι σε ποιο πλήκτρο)

Τα συνηρημένα ρήματα χωρίζονται σε τρεις τάξεις, ανάλογα με τον χαρακτήρα τους (είναι εύκολο, χωρίζονται ανάλογα με το φωνήεν που λέγεται χαρακτήρας)

α’ τάξη. Σε αυτή ανήκουν όσα λήγουν σε -άω (χαρακτήρας α): Τιμάω-τιμῶ και ἀγαπάω-αγαπῶ.
β’ τάξη. Σε αυτή ανήκουν όσα λήγουν σε -έω (χαρακτήρας ε): ποιέω-ποιῶ.
γ’ τάξη. Σε αυτή ανήκουν όσα λήγουν σε -όω (χαρακτήρας ο): πληρόω-πληρῶ.

Το «τιμώ» (από την α' τάξη) κλίνεται ως εξής:, στην οριστική ενεργητική φωνής ως:

(τιμάω) τιμῶ
(τιμάεις) τιμᾷς
(τιμάει) τιμᾷ
(τιμάομεν) τιμῶμεν
(τιμάετε) τιμᾶτε
(τιμάουσι) τιμῶσι(ν)

 Το «ποιῶ», από τη β' τάξη:

ποιῶ
ποιεῖς
ποιεῖ
ποιοῦμεν
ποιεῖτε
ποιοῦσι(ν)

όσο για το «πληρῶ», από τη γ' τάξη, το παρουσιάσαμε παραπάνω.

Πως γίνονται οι συναιρέσεις;

α) Στα συνηρημένα ρήματα α’ τάξης (σε -άω) οι συναιρέσεις φωνηέντων γίνονται ως εξής:
α + ε ή α + η = ᾱ
α + ει ή α + ῃ = ᾳ
α + ο ή α + ω ή α + ου = ω
α + οι = ῳ
Έτσι από τις συναιρέσεις του χαρακτήρα α με το φωνήεν που ακολουθεί προκύπτουν οι φθόγγοι: ᾱ (ή ᾳ) και ω (ή ῳ).

β) Στα συνηρημένα ρήματα β’ τάξης (σε -έω) οι συναιρέσεις φωνηέντων γίνονται ως εξής:
ε + ε = ει
ε + ο = ου
το ε με μακρόχρονο φωνήεν ή δίφθογγο συναιρείται στο ίδιο μακρόχρονο φωνήεν ή δίφθογγο.
Έτσι από τις συναιρέσεις του χαρακτήρα ε με το φωνήεν που ακολουθεί προκύπτουν οι φθόγγοι: ω, η - ῇ, ει, οι και ου.

γ)Στα συνηρημένα ρήματα γ’ τάξης (σε -όω) οι συναιρέσεις φωνηέντων γίνονται ως εξής:
ο + ε ή ο + ο ή ο + ου = ου
ο + η ή ο + ω = ω
ο + ει ή ο + η ή ο + οι = οι
Έτσι από τις συναιρέσεις του χαρακτήρα ο με το φωνήεν που ακολουθεί προκύπτουν οι φθόγγοι: ω, οι και ου.

Πληροίτε, πληρούτε ή πληροῦτε;

Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι η εξής: Ή «πληρείτε», ή «πληροῦτε». Αυτή η ερώτηση έχει να κάνει με μια συζήτηση που βρήκα στο διαδίκτυο για το συνηρημένο «πληρώ» και το αν πρέπει να διατηρεί ορισμένα μόνο αρχαία στοιχεία (όπως το «πληροίτε») ή να ενσωματωθεί πλήρως στην νέα ελληνική και να γίνει «πληρείτε».

Αυτό βασίζεται σε μια άποψη που γράφτηκε στα σχόλια και λέει: ή διατηρούμε την μορφή ως έχει (δηλαδή πληρούτε), ή «κατ’αναλογίαν» όπως το «πληροίτε». Αφού το «πληροίτε» είναι προσαρμοσμένο κατά το ήμισυ στα νέα ελληνικά και διατηρεί και την αρχαία κλίση σε -οί, αλλά και την νέα ελληνική σε -οίτε, αντί του -ούτε. Έτσι μπορεί το πληρώ να ενσωματωθεί πλήρως και να γίνει «πληρείτε».

Εσείς τι λέτε; Γράφετε αμέσως το πληροί ή ανατρέχετε σε κάποιο λήμμα στο διαδίκτυο;

Της πληροφορίες για το παραπάνω άρθρο τις βρήκαμε στο διαδίκτυο. Που τις βρήκαμε; Για να δείτε κάντε κλικ εδώ, εδώ και εδώ.

Για να δείτε το πρώτο άρθρο της σειράς «Πώς γράφω ένα τέλειο τίτλο για ένα άρθρο;» που μιλάει για το όνομα της μελιτζάνας κάντε κλικ εδώ. Για να δείτε για τη φράση «επί το έργον» ή «επί τω έργω» κάντε κλικ εδώ, για να δείτε για το δίλημμα «καταρχήν» ή «κατ' αρχάς» κάντε κλικ εδώ. Για να δείτε για τα σημεία στίξης και πώς χρησιμοποιούνται κάντε κλικ εδώ. Για τα υπόλοιπα επεισόδια της σειράς κάντε κλικ εδώ (προσοχή, δεν είναι αμιγώς τριτοδεσμίτικα, μιλάνε και για φυτική παραγωγή).