«Κατ’ αρχάς» τι σημαίνει «καταρχήν»; | Ποιο είναι το σωστό;

Κατ’ αρχάς ή καταρχήν; Ποιο είναι σωστό;

Σας έχει τύχει να πείτε ή να γράψετε κάτι πιο επίσημα και να ξεκινήσετε με τη λέξη «καταρχήν»; Αργότερα ακούσατε για το ποια είναι η διαφορά μεταξύ του «καταρχήν» και «κατ’ αρχάς»  και νιώσατε κάπως άβολα για το λάθος που κάνατε; Και όμως δεν θα έπρεπε γιατί αν δεν έχει ακούσει κάποιος για την διαφορά του υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να τη χρησιμοποιήσει λάθος. Σε αυτό το άρθρο των greenklish books (και άρθρα) θα μιλήσουμε για τη διαφορά του «καταρχήν» και του «κατ’ αρχάς, πότε χρησιμοποιούνται, τι είναι σύμφωνα με το συντακτικό και γιατί οδηγούν τόσο συχνά σε λάθος χρήση τους.

Η λέξη «καταρχήν» δεν σημαίνει «στην αρχή» ή «αρχικά», έχει να κάνει με τα βασικά σημεία και σημαίνει «κατά κύριο λόγο, σύμφωνα με τις αρχές, σύμφωνα με τα βασικά σημεία». Από την άλλη το «κατ’ αρχάς» σημαίνει «αρχικά, πρώτα απ’ όλα, κατά πρώτον» και χρησιμοποιείται στην αρχή της πρότασης. 

Από που προέρχονται

Η φράση «καταρχήν» (κατ’ αρχήν) είναι σημασιολογικό δάνειο από τη γαλλική «en principe» (αντιδάνειο από το λατινικό «in principio») και χρησιμοποιείται σαν επίρρημα. Σημαίνει για «λόγους αρχής» και «ως προς την ουσία ή τις βασικές έννοιες». Για παράδειγμα: «Συμφωνήσαμε καταρχήν, μα διαφωνήσαμε στις λεπτομέρειες».

Η φράση «κατ’ αρχάς» είναι διαχρονικό δάνειο και σημαίνει «αρχικά», «στην αρχή». Για παράδειγμα: «Κατ’ αρχάς είπε ναι, μα μετά διαφωνήσαμε στις λεπτομέρειες».

Εμπρόθετοι επιρρηματικοί προσδιορισμοί

Οι εμπρόθετοι επιρρηματικοί προσδιορισμοί είναι φράσεις που αποτελούνται από μία πρόθεση και μια λέξη (ουσιαστικό, αντωνυμία ή μετοχή, σπανιότερα και επίρρημα) σε γενική, αιτιατική ή δοτική πτώση. Σαν φράσεις λειτουργούν σαν επιρρήματα και όταν χρησιμοποιούνται δίνουν κάποιο νόημα ή αλλάζουν το νόημα ενός ρήματος ή μιας πρότασης. Οι λέξεις «καταρχήν» και «κατ’ αρχάς» είναι εμπρόθετοι επιρρηματικοί προσδιορισμοί, αφού αποτελούνται από την πρόθεση «κατά» και το ουσιαστικό «αρχή» στην αιτιατική πτώση και προσθέτουν πληροφορίες σε σχέση με το χρόνο ή τον τρόπο στην πρόταση.

Η πρόθεση «κατά»

Η πρόθεση «κατά» σημαίνει «κάτω», ή «προς τα κάτω» και στα αρχαία ελληνικά όταν συντάσσεται με γενική δηλώνει:

Τόπο
στάση (σε)
κίνηση προς τα κάτω (κάτω από)
Εναντίωση (εναντίον)
Αναφορά (σχετικά με)
Χρόνο
χρόνο ή διάρκεια (στη διάρκεια)

Όταν συντάσσεται με αιτιατική δηλώνει:

Τόπο
στάση (σε)
κίνηση προς τα κάτω (προς τα κάτω)
έκταση (σε όλη την έκταση)
κίνηση διαμέσου (δια)
απέναντι (απέναντι σε)
πλησίον (κοντά σε)
τοπική ακολουθία (κατόπιν)
Χρόνο
διάρκεια (κατά τη διάρκεια) (κατ' αρχάς)
Τρόπο (με)
Διανομή (κατά)
Συμφωνία (σύμφωνα με) (καταρχήν)
Αναφορά (σχετικά με)
Αιτία (εξ αιτίας)
Σκοπό (για)
Κατά προσέγγιση (περίπου)

Η λέξη «αρχή» 

Στην φράση καταρχήν η λέξη «αρχή» συντάσσεται στην αιτιατική πτώση ενικού αριθμού και δηλώνει συμφωνία. Στη φράση  «κατ’ αρχάς»  βρίσκεται την αιτιατική πτώση του πληθυντικού και δηλώνει διάρκεια.

Ονομαστική: ἡ ἀρχή
Γενική: τῆς ἀρχῆς
Δοτική: τῇ ἀρχῇ
Αιτιατική: τὴν ἀρχήν (κατ' ἀρχήν)

Κλητική: (ὦ) ἀρχή 

Ονομαστική: αἱ ἀρχαί
Γενική: τῶν ἀρχῶν
Δοτική: ταῖς ἀρχαῖς 
Αιτιατική: τὰς ἀρχάς (κατ' ἀρχάς)

Κλητική: ὦ ἀρχαί

Τι σημαίνει η λέξη «αρχή»

Η λέξη αρχή μπορεί να σημαίνει πολλά πράγματα. Την αφετηρία, την αφορμή ενός γεγονότος, την εξουσία κ.ά. Παρακάτω παραθέτουμε αναλυτικά τις σημασίες της λέξης αυτής.

Η λέξη αρχή σημαίνει:

Αφετηρία, το σημείο που κάτι ξεκινά. Σε αυτή την περίπτωση μπορούμε να συναντήσουμε τη λέξη και στον πληθυντικό. Στον ενικό δηλώνεται το ακριβές ξεκίνημα «στην αρχή του μήνα», δηλαδή την πρώτη μέρα, ενώ στον πληθυντικό δηλώνεται μια γενικότερη περίοδος. π.χ. «στις αρχές του μήνα».
Αιτία ή αφορμή, το πρώτο στοιχείο που προκαλεί κάτι. 
Εξουσία, η διοικητική θέση ή η κρατική εξουσία συχνά στον πληθυντικό (οι αρχές).
Κανόνες, το σύνολο των κανόνων που καθοδηγούν την συμπεριφορά.

Γιατί «καταρχήν» ή «κατ' αρχάς»

Τα εμπρόθετα συμπλέγματα λέξεων που λειτουργούν σαν επιρρήματα μερικές φορές προκαλούν σύγχυση στα νέα ελληνικά. Αυτό συμβαίνει γιατί δεν χρησιμοποιούνται πάντα με τον ίδιο τρόπο και συνδυάζονται με λέξεις που δεν έχουν μόνο μία σημασία. Έτσι μπορεί να χρησιμοποιηθούν λάθος, όπως το «καταρχήν» αντί για το «κατ' αρχάς». Παράγοντες που ίσως δημιουργούν σύγχυση είναι οι εξής:

• Οι εμπρόθετοι επιρρηματικοί προσδιορισμοί ανάλογα με την πτώση της λέξης που ακολουθεί την πρόθεση μπορεί να δηλώνουν τόπο, χρόνο ή τρόπο. (στην συγκεκριμένη περίπτωση είναι δύσκολο να προσδιοριστεί οι ιδιότητες των φράσεων από το συντακτικό)
• Οι εμπρόθετοι προσδιορισμοί που περιέχουν δοτική είναι περισσότερο απαιτητικοί στην κατανόηση τους, αφού η δοτική δεν χρησιμοποιείται στα νέα ελληνικά. (ισχύει στο «επί το έργον»)
• Οι λέξεις που ολοκληρώνουν την επιρρηματική φράση μπορεί να έχουν πολλαπλά νοήματα πράγμα που εντείνει περισσότερο τη σύγχυση. (Η διαφορά του του αριθμού στην αιτιατική ἀρχήν και ἀρχάς)

Εσείς τι λέτε;

Αυτό το άρθρο είναι μέρος μιας σειράς άρθρων που λέγεται: «Πώς γράφω τον τέλειο τίτλο για ένα άρθρο» και φυσικά δεν βρήκαμε καλύτερο τίτλο για αυτή τη σειρά. Σε αυτή τη σειρά μιλάμε για το όνομα της μελιτζάνας εδώ, για την οικογένεια της ντομάτας εδώ, για τον «μυστικό» τρόπο που καλλιεργούσαν οι Μάγιας εδώ, για «το φαινόμενο του τρίτου δίσκου» και γιατί τα συγκροτήματα αλλάζουν ήχο ή δυσκολεύονται να γράψουν τραγούδια όπως στους δύο πρώτους δίσκους εδώ.

Ακόμα μιλάμε για το αν η λέξη «πληρεί» «πληροί» τις προϋποθέσεις εδώ, πόσο νερό χρειάζεται η ντομάτα εδώ, πότε χρησιμοποιούμε «εισαγωγικά» και "διπλά εισαγωγικά" εδώ.

Επίσης λέμε για το «επί τω έργω» επί το έργον και πως γράφεται σωστά εδώ.

Δείτε επίσης το άρθρο: «Πόσο καταρχήν μπορώ να τρώω;» που μιλάει για τη λέξη «καταρχήν». https://greenklishbooks.blogspot.com/2026/03/poso-katarxin-mporo-na-troo.html