Πώς λέμε στα ελληνικά την «ντομάτα»;

Πώς λέγεται η ντομάτα στα ελληνικά;

Η λέξη ντομάτα είναι μία από τις πιο γνωστές λέξεις στην Ελλάδα, τη χρησιμοποιούν οι αγρότες τη χρησιμοποιούν οι καταναλωτές, τη χρησιμοποιούν ακόμα και οι γείτονες μας σαν «domates», στην τούρκικη γλώσσα. Αλλά τι σημαίνει η λέξη «τομάτα», από που προέρχεται και ποια είναι η ελληνική λέξη για την ντομάτα, εκτός από... ντομάτα. Σε αυτό το άρθρο των greenklish books (και άρθρα) θα προσπαθήσουμε να δώσουμε απάντηση στα παραπάνω ερωτήματα.

Η λέξη «ντομάτα» ή επίσημα «τομάτα» είναι δάνειο της ελληνικής γλώσσας, από τα ισπανικά. Τι σημαίνει τομάτα (tomate) στα ισπανικά; Τίποτα στην ουσία. Είναι μια ακουστική αποτύπωση του xitomatl των Αζτέκων στην ισπανική γλώσσα. Γιατί Ισπανική; Ο κονκισταντόρ Κορτέζ όταν στις αρχές (αρχές ή αρχή; κάντε κλικ εδώ) της τρίτης δεκαετίας του 16ου αιώνα ανακάλυπτε την Μεσοαμερική και καταλάμβανε την αυτοκρατορία των Αζτέκων ήρθε όπως είναι κατανοητό με τις παραδόσεις και τα προϊόντα των Μεσίκας ή Mexicas.

Εκτός από το γνωστό αμερικανικό τρίπτυχο: «αραβόσιτος-φασόλια-κολοκύθες», έπεσε πάνω και σε ένα άλλο παράξενο κόκκινο φρούτο που φιγουράριζε στις τοπικές αγορές του τότε Μεξικού (Τενοχτιτλάν ή Τενοτστιτλάν) και έκανε «πάταγο». Δεν έκανε βέβαια αλλά θα μπορούσε αφού η ντομάτα είναι πολύ νόστιμη, πολύ κόκκινη (βοηθά στο μάρκετινγκ), πολύ υγιεινή και δεν κάνει πουθενά κακό (εκτός αν δεν μπορείτε να την καταναλώσετε), αντίθετα περιέχει βιταμίνη C και πολύ λυκοπένιο, που σημαίνει είτε την καταναλώσετε ωμή ή μαγειρεμένη θα πάρετε όπως και να έχει αντιοξειδωτικά συστατικά.

Τι σημαίνει η λέξη τομάτα;

Το φρούτο αυτό ήταν λοιπόν η ντομάτα και έφτασε μετά από λίγο στην Ισπανία και τα υπόλοιπα είναι ιστορία και σχετικά γνωστά (δείτε εδώ). Τώρα τι σημαίνει στα Αζτέκικα τομάτα (για την ακρίβεια σι-τομάτα ή ξι-τομάτα); Η λέξη xitomatl ή xītomatl προέρχεται από τις λέξεις xictli και tomatl και σημαίνει διογκωμένος καρπός (το τομάτλ) με ομφαλό (το ξίκτλι) ή παχύρρευστος καρπός του νερού με ομφαλό, δηλαδή ντομάτα με αφαλό, η οποί είναι κόκκινη ή κίτρινη και μιλάμε για την «κανονική» ντομάτα που καταναλώνουμε και σήμερα, δηλαδή την Solanum Lycopersicum σύμφωνα με τον Λινναίο (L).

 Όσο για τη «σκέτη» τομάτλ είναι ένα άλλο πρησμένο φρούτο που ανήκει στην ίδια οικογένεια με την τομάτα και είναι η φυσαλίδα (tomatillo) ή μεξικάνικο τοματάκι και διαφέρει από την τομάτα (τη xitomatl) στο ότι έχει χάρτινο περιτύλιγμα (όντως έχει δεν είναι αστείο, αν και ακούγεται. Και λέγεται κάλυκας) που ξεφουσκώνει όταν ωριμάζει και είναι πιο όξινη από την τομάτα, με γεύση που μοιάζει με του λεμονιού. Το είδος της είναι το Physalis philadelphica Lam ή Physalis ixocarpa Brot. ex Hornem, του γένους Physalis που είναι συγγενικό με την τομάτα και ανήκουν στην ίδια οικογένεια, την Solanaceae. 

Το χρυσόμηλο

Το θέμα βέβαια σύμφωνα και με τον τίτλο είναι πως λέμε την ντομάτα στα ελληνικά. Η ντομάτα στα ελληνικά μπορεί να ειπωθεί με δύο τρόπους. Ο ένας είναι το μεταφραστικό δάνειο από την ιταλική γλώσσα. Αυτό είναι το «χρυσόμηλο» που είναι η μετάφραση του ονόματος «pomodoro» (pome d' oro), που είναι το όνομα της ντομάτας στην Ιταλία ακόμα και σήμερα. Όπου pomo είναι το μήλο και oro είναι ο χρυσός. Το «d'» προέρχεται από το «di» και σημαίνει: από, της/των και για.

Το λυκοροδάκινο

Ένα άλλο όνομα είναι το λυκοπέρσικο ή το λυκοροδάκινο στη δημοτική. Αυτή η ονομασία προέρχεται από το βοτανικό όνομα της ντομάτας που είναι το lycopersicum. Όπου prersicum είναι το περσικό ή το ροδάκινο. Αυτό το όνομα δόθηκε στην τομάτα από μια παρανόηση αφού την μπέρδευαν με άλλα γνωστά είδη που ήταν ήδη γνωστά στην Ευρώπη όπως η Μπελαντόνα. Άλλωστε κάπως έτσι ονομάστηκε λυκοπέρσικο το βρώσιμο από τον Μίλλερ (Lycopersicon esculentum Mill.)

Το ερωτόμηλο

Μια άλλη ονομασία είναι το ερωτόμηλο και προέρχεται από τη γαλλική ονομασία της ντομάτας σας pommed'amour, από τις λέξεις pomme (πομ) και amour, που σημαίνει το μήλο και το amour που σημαίνει έρωτας. η πόμη του έρωτα. Βέβαια ίσως και να μην είναι ονομασία που χρησιμοποιείται συχνά στην Ελλάδα. Ίσως σε κάποιες μόνο περιοχές. Το de στα γαλλικά σημαίνει: Από, του/της/των.

Η φραγκομελιτζάνα

Επίσης μια ονομασία είναι η «φραγκομελιτζάνα». Αυτός ο τίτλος άσχετα αν είναι εύηχος ή όχι αποδίδει με πολύ εύστοχο τρόπο τρεις καταστάσεις που είναι γνωστές για την ντομάτα. Πρώτον, ότι ήρθε από την Ευρώπη, δεύτερον ότι είναι συγγενικό είδος της μελιτζάνας (Solanum melongena L) και τρίτον ότι είναι ύποπτη για παρενέργειες αν καταναλωθεί όπως η μελιτζάνα.

Άλλωστε και η μελιτζάνα θεωρήθηκε σαν τοξική στην Ευρώπη, σαν ένα σολανώδες που ήρθε από την Ασία και γι αυτό και το συνθετικό «φράγκο-» στην ονομασία της ντομάτας, η οποία ονομασία χρησιμοποιήθηκε από τον Γρηγόριο Παλαιολόγο, ο οποίος ήταν ο πρώτος αγρονόμος (γεωπόνος) της Ελλάδας, τον οποίο διόρισε ο Καποδίστριας με την ίδρυση της πρώτης γεωργικής σχολής στην Τίρυνθα και γενικότερα να τονώσει την γεωργική τεχνική στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Επίσης έγραψε και το σύγγραμα για την καλλιέργεια της πατάτας που μόλις είχε εισάγει ο Καποδίστριας στην Ελλάδα.

Ποιο είναι το «καλύτερο» όνομα;

Ένα όνομα που θα μπορούσε να δοθεί στα ελληνικά είναι το λυκοπερσικό, αφού αποτυπώνει ωραία την διωνυμική ονομασία της τομάτας και είναι και εύηχο. Μετά είναι τι χρυσόμηλο, αφού και αυτό δείχνει το πως την «μετέφρασαν» στην Ιταλία. Το όνομα τομάτα όμως είναι και αυτό πολύ ωραίο αν και ξενικό δάνειο αφού λέει και αυτό κάτι. Τι; Θα σας το πούμε σε ένα επόμενο άρθρο ή σε κάποιο ebook. [https://greenklishbooks.blogspot.com/2021/09/apo-pou-proerxetai-to-onoma-ntomata.html]

Εσείς τι λέτε γνωρίζατε από που προέρχεται η λέξη τομάτα και ποια είναι τα άλλα ονόματα που της έχουν δοθεί στα ελληνικά, Επίσης γνωρίζετε γιατί λέγεται ντομάτα και αν είναι σωστό να λέγεται και να γράφεται έτσι; Για να δείτε πληροφορίες για το πρώτο ερώτημα κάντε κλικ εδώ. Για το ν- της ντομάτας κάντε κλικ εδώ.

Τα στοιχεία για το ερωτόμηλο και τη φραγκομελιτζάνα τα πήραμε από εδώ.

Επίσης αν θέλετε να μάθετε για την ιστορία της μελιτζάνας και από που πήρε το όνομα της στα ελληνικά κάντε κλικ εδώ.